Fakty i informacje o rasie border collie

Lojalne, niezwykle inteligentne i zdecydowanie nieprzystosowane do pozostawania same w domu, psy rasy border collie mogą stać się wspaniałym, futrzanym towarzyszem – pod warunkiem, że poświęcisz im sporo czasu i wysiłku. Przy wysokim poziomie energii i potrzebie stymulacji umysłowej te psy powinny mieć zapewnione zajęcie, inaczej same znajdą sobie rozrywkę, która często oznacza psoty! Niestety, wielu właścicieli nie jest przygotowanych na takie zobowiązanie, dlatego wiele border collie trafia do schronisk. 

Border collie znane są ze swoich zdolności pasterskich, ale rasa ta potrafi znacznie więcej. Można je wyszkolić do różnych zadań, a przy odpowiedniej socjalizacji i wyznaczonych granicach stają się wspaniałymi członkami rodziny. Chociaż border collie nie są dobrym wyborem dla osób preferujących spokojny tryb życia, to mimo wszystko ważne jest, aby wiedzieć, kiedy odpuścić z ćwiczeniami. „Im więcej się je ćwiczy, tym więcej będą tego potrzebować”, mówi Barbara Sykes, MFCBA, MBIPDT, z Mainline Border Collie Centre oraz FOSTBC Border Collie Rescue.

Choć rolnicy wypasali bydło od wieków, border collie nie zawsze im w tym towarzyszyły. Pierwsze wzmianki o tej rasie pojawiają się dopiero pod koniec XIX wieku, choć do dziś nie wiadomo dokładnie, jakie rasy psów pracujących i pasterskich zostały ze sobą skrzyżowane, by ją stworzyć. Jedno jest pewne – ich obecność przyniosła przez lata radość setkom tysięcy właścicieli! 

Charakterystyka rasy

Chcesz upewnić się, czy border collie to odpowiednia rasa dla Ciebie? Obejrzyj ten krótki film.

Wygląd border collie

Chociaż często kojarzymy border collie z umaszczeniem czarno-białym, Marcelle Allision, hodowczyni i założycielka hodowli Umdlwane, mówi, że rasa ta występuje w różnych kolorach, w tym trójkolorowych, marmurkowych (merle), złotych, czerwonych, a nawet liliowych. Allison wyjaśnia również, że rodzaj sierści może się różnić – od krótkiej i jedwabistej po długą i szorstką.

Jeśli chodzi o wielkość i budowę, Lights Wilhour, hodowczyni z Solid Gold Border Collies, podaje, że większość psów waży od 13 do 19 kg (28-42 funty). Zazwyczaj są one dłuższe niż wyższe. Pod względem charakteru, jak mówi Wilhour, każdy border collie jest wyjątkowy, choć często samice opisuje się jako bardzo „służbowe” i skoncentrowane na pracy, podczas gdy samce częściej są określane jako przytulne i bardziej wyrozumiałe, jeśli chodzi o błędy treningowe.

Kolejną cechą charakterystyczną border collie są ich oczy. „Najczęściej są brązowe, ale mogą mieć także kolor szary, piwny, żółtawy, a nawet niebieski”, mówi Allison. „Często zdarza się, że mają oczy w dwóch różnych kolorach”.

Historia border collie

Pochodzące z pogranicza Anglii i Szkocji, słowo „collie” oznacza po szkocku „pies pasterski” – „border” dodano ze względu na obszar, z którego pochodzi rasa. Według Rigel Border Collies „ojcem border collie” był pies o imieniu Old Hemp, urodzony w 1893 roku. Jego właściciel był pod wrażeniem jego umiejętności cichego, lecz skutecznego pasienia owiec, dlatego też Old Hemp został ojcem ponad 200 szczeniąt, od których pochodzi wiele współczesnych border collie.  

Nie minęło dużo czasu, zanim border collie pojawiły się na kontynencie amerykańskim. „Zaczęły one napływać do Stanów Zjednoczonych na początku XX wieku, niedługo po utworzeniu International Sheep Dog Society”, mówi Wilhour. Amerykański Kennel Club (AKC) oficjalnie uznał rasę w 1995 roku.

Dzięki atrakcyjnemu wyglądowi i osobowości nie jest zaskoczeniem, że wiele border collie trafiło do filmów – na przykład Fly i Rex w filmie Babe oraz Shep w tytule Hotel dla psów. Inne znane border collie to Shep, który przez pięć i pół roku czekał na stacji kolejowej na powrót swojego zmarłego właściciela, a także, bardziej współcześnie, pies o imieniu Chaser, który nauczył się ponad 1000 słów w ramach eksperymentu naukowego. 

Osobowość border collie

Border collie mają złożoną osobowość – są kochające, czułe, tolerancyjne, nieagresywne, a także psotne (co często bywa źródłem śmiechu!). Jednak mogą być również wymagające i trudne w wychowaniu, gdyż potrzebują dużej dawki aktywności fizycznej i stymulacji umysłowej. „Border collie chcą czuć, że mają jakieś zadanie do wykonania”, mówi Allison.

Jeśli nie mają wystarczająco zajęć, można się spodziewać chaosu. Dodatkowo border collie mają tendencję do nadmiernego szczekania i wycia, choć odpowiednie szkolenie psa może ograniczyć te niepożądane zachowania.        

Pomimo swojej towarzyskiej natury, Wilhour zaznacza, że border collie mogą stać się lękliwe z powodu niewłaściwej selekcji genetycznej i błędów w szkoleniu. Dodaje, że ponieważ border collie są bardzo inteligentne i wrażliwe, najlepszym sposobem na zapobieganie lękom jest budowanie solidnej relacji i zdobycie ich zaufania od samego początku.

Na koniec Allison mówi wprost: jeśli ktoś chce mieć bardziej spokojnego psa, nie powinien decydować się na border collie. Styl życia tych psów wymaga odpowiedniego połączenia aktywności fizycznej, takich jak długie spacery, bieganie, zadania z zakresu agility i trening posłuszeństwa.

Idealne środowisko dla border collie

Ze względu na swój wysoki poziom energii niektórzy nie polecają border collie osobom, które po raz pierwszy zostają właścicielami psa. „To duża krzywa uczenia się”, mówi Sykes. „Właściciele muszą być w pełni zaangażowani w zrozumienie psa i zaakceptować, że lepszym wyborem na początek może być starszy, dobrze wychowany collie”. Sykes dodaje również, że nie polecałaby collie osobom, które po raz pierwszy mają psa, a dodatkowo mają dzieci i prowadzą bardzo zajęty tryb życia.

Czy to oznacza, że collie nie nadają się dla rodzin z dziećmi i innymi zwierzętami? Niekoniecznie. „Border collie często mają złą opinię, jeśli chodzi o dzieci, ale tu chodzi o zrozumienie ich instynktów”, mówi Sykes. Wyjaśnia, że ich naturalne instynkty pasterskie sprawdzają się przy owcach, lecz w domu pełnym dzieci te instynkty wymagają kontroli. „Collie musi zrozumieć, że dzieci to nie jego rodzeństwo i że obowiązują pewne granice”, dodaje. „Gdy te zasady zostaną wprowadzone, collie mogą świetnie dogadywać się z dziećmi”.  

Na koniec Sykes podkreśla, że należy jak najszybciej ustalić jasne granice. „To, co zrobią w pierwszym tygodniu, staje się dla psa zachowaniem na całe życie, co później trudniej skorygować”, zaznacza. W skrócie – „należy wychowywać psa jak małe dziecko: uczyć dobrych manier i nie przesadzać z jego pobudzaniem”.

Idealny opiekun dla border collie

Sykes wyjaśnia, że idealny właściciel border collie to osoba, która:

• jest spokojna
• chętnie spędza z psem dużo czasu
• kocha wieś i długie spacery
• nie odczuwa ciągłej potrzeby „robienia czegoś”
• potrafi zapewnić rozsądne, sprawiedliwe i życzliwe wychowanie
• ma poczucie humoru

Istnieje wiele źródeł, które pomagają przyszłym właścicielom znaleźć swojego nowego, czworonożnego przyjaciela. Border Collie Society of America publikuje listę hodowców według stanu, natomiast Border Collie Rescue prowadzi spis wielu ośrodków adopcyjnych w całych Stanach Zjednoczonych. 

Szkolenie border collie

Wspomnieliśmy już o wyznaczaniu granic, ale border collie wymagają odpowiedniego szkolenia, aby ich zachowanie było pod kontrolą – zwłaszcza że ich instynkty pasterskie zwykle rozwijają się „między 6. a 8. tygodniem życia”, mówi Trevor Smith, certyfikowany trener psów z Pupford. „Jednak ich umiejętności pasterskie stają się bardziej wyostrzone i instynktowne, gdy dojrzewają, zazwyczaj w wieku od 6 do 12 miesięcy”.

Czas potrzebny na wyszkolenie collie zależy od różnych czynników. Smith wymienia tu osobowość psa, poziom trudności komend oraz konsekwencję treningu. „Ogólnie rzecz biorąc, nauka podstawowych komend posłuszeństwa może zająć od kilku tygodni do kilku miesięcy”, dodaje.

Dodatkowo border collie mają niezwykłą zdolność do nauki najróżniejszych zachowań, umiejętności i sztuczek. Poza pasieniem mogą być szkolone zarówno w zakresie podstawowego posłuszeństwa, jak i bardziej zaawansowanych zadań, takich jak poszukiwania i ratownictwo. „Są gotowe nauczyć się niemal wszystkiego; trzeba tylko poświęcić im czas i być konsekwentnym w szkoleniu”, mówi Smith. 

Ponieważ rasa ta potrzebuje odpowiedniej równowagi między stymulacją psychiczną a aktywnością fizyczną, ważne jest, aby urozmaicać jej zajęcia, by utrzymać psa w dobrej kondycji i zapobiec nudzie. Smith wymienia kilka świetnych przykładów:

• trening agility
• flyball
• pasienie
• trening posłuszeństwa
• aportowanie
• dock diving (skoki do wody z platformy)

Niedostatecznie stymulowane i źle wyszkolone psy rasy border collie same znajdą sobie zajęcie, np. poprzez „zaganianie i wypasanie” dzieci i innych zwierząt domowych. Na szczęście istnieją sposoby, aby poradzić sobie z takimi zachowaniami! Z pewnością pomoże wykwalifikowany trener psów lub behawiorysta, ale Smith dzieli się kilkoma strategiami.

• Przekierowanie. „Naucz swojego bystrego border collie komend takich jak ‹zostaw› albo ‹spokój› aby odciągnąć jego uwagę od instynktów pasterskich i skierować ją na bardziej odpowiednie aktywności”.
• Pozytywne wzmocnienie. „Pochwały i smakołyki działają cuda! Nagradzaj swojego border collie, gdy dobrze reaguje na przekierowanie, utrwalając pożądane zachowania”.
• Socjalizacja. „Wczesna i prawidłowa socjalizacja pomaga psu zrozumieć, jak powinien się zachowywać, co zmniejsza potrzebę nadmiernego zagania dzieci czy innych zwierząt domowych”.

Zachęcanie do odpoczynku

Tak samo ważne jak aktywność fizyczna dla Twojego border collie jest zapewnienie mu czasu na odpoczynek. „Często właściciele przesadzają z forsowaniem swoich psów, próbując zmęczyć je fizycznie; w efekcie tworzą psa, który przez godziny chce tylko aportować, aportować i jeszcze raz aportować”, mówi Wilhour. „Może to być szkodliwe nie tylko dla stawów border collie, ale także dla ich zdrowia psychicznego”.

Zapewnienie psu odpowiedniej stymulacji umysłowej pomoże mu wypracować tzw. „przełącznik wyłączający”, wyjaśnia Wilhour. „Uczenie lub ćwiczenie jednej nowej sztuczki dziennie z border collie pomoże wzmocnić waszą więź i zapewni trening dla jego umysłu!”

Pielęgnacja border collie

Dobra wiadomość dla właścicieli, którzy nie czują się pewnie ze szczotką w ręku: „border collie to rasa stosunkowo łatwa w pielęgnacji”, mówi Caroline Donoghue, specjalistka od pielęgnacji psów i założycielka Lovemud Dog Grooming. Lecz to nie oznacza, że w ogóle nie wymagają pielęgnacji!   

Border collie mają podwójną sierść, dlatego Donoghue sugeruje, aby szczotkować swojego pupila „2-3 razy w tygodniu”. Jednak w okresach intensywnego linienia – które występują dwa razy do roku, na wiosnę i jesienią, szczotkowanie powinno być codziennym rytuałem.  

Donoghue dodaje, że regularne szczotkowanie pomaga utrzymać sierść jedwabistą, skórę zdrową, ograniczyć wypadanie włosów oraz wspomaga regulację temperatury ciała. Border collie powinny być „profesjonalnie strzyżone około 4 razy do roku, aby przyciąć dłuższe partie sierści, takie jak na łapach czy nogach”, dodaje. 

Ich podwójna sierść pomaga utrzymać ciepło zimą, a latem działa jak izolacja chłodząca. Goleniem i nadmiernym strzyżeniem można zaburzyć tę funkcję, co może skutkować problemami z regulacją temperatury oraz nierównym odrastaniem sierści.

Dzięki aktywnemu stylowi życia border collie ich pazury często ścierają się naturalnie. Jednak Donoghue zaznacza, że zależy to od powierzchni, po jakich pies się porusza. Jeżeli pazury dotykają podłoża, gdy pies stoi na czterech łapach, należy udać się do groomera na ich przycięcie.

Jeśli chodzi o uszy, Donoghue podkreśla, że wymagają one regularnej kontroli i czyszczenia. Obserwuj wszelkie zmiany w uszach, ponieważ mogą one wskazywać na infekcję. Objawy to zaczerwienienie, ciemna wydzielina, drapanie uszu oraz potrząsanie głową.

Zdrowie border collie

Chociaż border collie to bardzo aktywne i na ogół zdrowe psy, rasa ta może zmagać się z pewnymi problemami zdrowotnymi – szczególnie dotyczącymi stawów. 

Przy adopcji „ważne jest, aby porozmawiać z hodowcą o historii danej linii i dowiedzieć się, jakie badania zostały przeprowadzone lub czy odnotowano jakiekolwiek nieprawidłowości”, mówi Preston Turano, lekarz weterynarii i rzecznik AKC Pet Insurance. 

Do najczęstszych problemów zdrowotnych border collie należą:

• dysplazja stawu biodrowego. Częsty problem dziedziczny u border collie, choć nie ogranicza się tylko do tej rasy. Polega na tym, że głowa kości udowej nie pasuje prawidłowo do panewki stawu biodrowego.
• Anomalia oczu collie (ang. Collie Eye Anomaly). Ta dziedziczna choroba może prowadzić do pogorszenia wzroku, a nawet całkowitej ślepoty. Turano podkreśla, że istnieją badania genetyczne krwi, które pozwalają wykryć tę chorobę w danej linii hodowlanej.
• Zespół uwięźniętych neutrofilów (ang. Trapped Neutrophil). Choroba dziedziczna występująca wyłącznie u border collie; wpływa na układ odpornościowy szczenięcia, przez co staje się ono znacznie bardziej podatne na choroby i infekcje.
• Choroba zwyrodnieniowa stawów. „Border collie są bardzo aktywne i w zależności od stylu życia mogą zmagać się z chorobą zwyrodnieniową stawów na starość”, wyjaśnia Turano. „Jednak nasilenie objawów będzie mniejsze, jeśli pies nie ma żadnych schorzeń kości, takich jak dysplazja stawu biodrowego”.
• Niedoczynność tarczycy. Rasa ta jest bardziej narażona na niedoczynność tarczycy (gdy gruczoł tarczowy działa zbyt słabo). Nie jest to schorzenie typowe wyłącznie dla border collie – według MSC Veterinary Manual objawy obejmują przyrost masy ciała, ospałość oraz zmiany skórne i w wyglądzie sierści.  

8 podobnych ras, które warto rozważyć

Nie masz wystarczająco dużo czasu, aby w pełni poświęcić się border collie, lecz chcesz mieć inteligentnego, czułego i aktywnego psa? Lepszym wyborem może być jedna z poniższych ras.

• owczarek australijski (ang. Australian Shepherd)
• australijski pies pasterski (ang. Australian Cattle Dog)
• golden retriever 
• owczarek francuski briard (ang. Briard)
• owczarek szkocki długowłosy (ang. Rough Collie)
• owczarek szetlandzki (ang. Shetland Sheepdog)
• owczarek długowłosy (ang. Belgian Tervuren)
• flandryjski pies zaganiający (ang. Bouvier des Flandres)